Hatır Taşıması İndirimi Nedir? Sigorta Tahkim Hakem Kararları

Trafik kazasında yaralanan ya da hayatını kaybeden kişi çoğu zaman bir yakınının, arkadaşının veya komşusunun aracında yolcudur. Bu dosyalarda sigorta şirketleri sık sık “hatır taşıması indirimi” yapılmasını ister. Bu yazıda, kanundaki kuralı ve Sigorta Tahkim Komisyonunun resmî Hakem Karar Dergisi’nde yayımlanan dört kararı sade bir dille anlatıyoruz.

Hatır taşıması nedir?

Hatır taşıması, bir kişinin araçta herhangi bir ücret ya da karşılık olmadan, sürücünün veya araç işletenin iyiliği, yakınlığı ya da nezaketi sebebiyle taşınmasıdır. İşleten, Karayolları Trafik Kanunu m.3’e göre kural olarak sicilde kayıtlı araç sahibidir. K-2025/163411 sayılı hakem kararında hatır taşımasından söz edebilmek için kişinin karşılıksız taşınmış olması gerektiği, taşımanın kimin çıkarına yapıldığının önemli olduğu ve işletenin taşımada bir çıkarı varsa hatır taşımasından söz edilemeyeceği belirtilmiştir.

Kanun hatır taşıması hakkında ne söylüyor?

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 87. maddesinin birinci fıkrasına göre yaralanan veya ölen kişi “hatır için karşılıksız taşınmakta ise” işletenin sorumluluğu genel hükümlere tabidir. Genel hükümler, Türk Borçlar Kanunu’nun haksız fiil kurallarıdır. Bu kurallardan ikisi indirimle ilgilidir:

• TBK m.51: Hâkim, tazminatın kapsamını ve ödenme biçimini, durumun gereğini ve özellikle kusurun ağırlığını göz önüne alarak belirler.
• TBK m.52: Zarar gören, zararı doğuran fiile razı olmuş veya zararın doğmasında ya da artmasında etkili olmuşsa hâkim tazminatı indirebilir veya tamamen kaldırabilir.

Kanunda hatır taşıması için belirli bir indirim oranı yazmaz. Oran, her dosyada olayın özelliklerine göre takdir edilir.

Dört hakem kararında sonuç ne oldu?

İncelenen dört kararın ikisinde indirim uygulanmış, ikisinde uygulanmamıştır.

Akraba aracında yolcuyken ölen kişi için karar ne oldu? (K-2025/163411)

Olay: İki aracın karıştığı kazada sigortalı araçta yolcu olan kişi hayatını kaybetti; ebeveyni olan başvuru sahibi, çocuğunun desteğinden yoksun kaldığını belirterek trafik sigortacısına karşı Komisyona başvurdu. Sigorta şirketi hatır taşıması ve müterafik kusur indirimi yapılmasını istedi. Destekten yoksun kalma tazminatı, ölen kişinin geçimine katkı sağladığı yakınlarının bu katkıdan mahrum kalmasının karşılığıdır.

Gerekçe ve sonuç: Hakem, başvuru sahibi ile araç sürücüsü arasında akrabalık bulunduğunu ve karşılıksız taşınma durumunun söz konusu olduğunu tespit etti; hesaplanan tazminattan %20 hatır taşıması indirimi yaparak başvuruyu “hakkaniyet indirimi kapsamında” kısmen kabul etti. Emniyet kemeri takılı olup olmadığı kaza tespit tutanağında belirlenemediği için müterafik kusur indirimi talebini ise reddetti. Karar itiraz yolu açık olarak verilmiştir.

Tek taraflı kazada ölen yolcu için hangi oran uygulandı? (K-2026/508905)

Olay: Tek taraflı bir trafik kazasında araçta yolcu olan kişi hayatını kaybetti; ölen kişinin yakını olan başvuru sahibi destekten yoksun kalma tazminatı istedi. Sigorta şirketi, yolcunun emniyet kemeri takmadığını ve alkollü sürücünün aracına bindiğini ileri sürerek indirim yapılmasını talep etti.

Gerekçe ve sonuç: Hakem heyeti, aktüer bilirkişiyi sigortalı aracın %100 kusuruna göre ve %30 hatır taşıması indirimini dikkate alarak hesap yapmakla görevlendirdi. Rapora itirazlardan sonra alınan ek raporda hesap değişmedi; heyet bu hesaba göre talebin kabulüne oybirliğiyle karar verdi. Hesapta ayrıca bir müterafik kusur indirimi uygulanmadı. Karar itiraz yolu açık olarak verilmiştir.

Hatır ilişkisi belirlenemezse indirim yapılır mı?

İncelenen iki kararda yapılmamıştır. K-2025/401823 sayılı kararda sigorta şirketi müterafik kusur ve hatır taşıması indirimi istemiş; hakem heyeti, bu ilişkinin somut olayda belirlenemediğini belirterek itirazı yerinde görmemiştir. Bu karar kesindir. K-2026/550136 sayılı kararda da hakem heyeti, olayda ispatlı bir müterafik kusur ya da hatır taşıması indirimi sebebi tespit edilemediği için tazminattan indirim yapmamıştır. Bu iki karar, indirimin sigorta şirketinin talebiyle kendiliğinden uygulanmadığını, olayın şartlarının dosyada ortaya konmasının arandığını gösterir.

Hatır indirimi yargılama giderlerini ve vekâlet ücretini etkiler mi?

K-2025/163411 sayılı kararda etkilememiştir. Hakem, başvurunun kısmen kabul edilmesinin takdirî ve hakkaniyete dayalı bir indirimden kaynaklandığını belirterek, bir Yargıtay kararı doğrultusunda yargılama giderlerinin tamamından sigorta şirketini sorumlu tuttu ve sigorta şirketi lehine vekâlet ücretine hükmetmedi. Bu sonuç, o dosyaya özgü bir hakem değerlendirmesidir.

Kazazedeler ve yakınları nelere dikkat etmeli?

• İndirim otomatik değildir: İncelenen kararlarda karşılıksız taşıma ve taraflar arasındaki ilişki dosyada belirlendiğinde indirim yapılmış, belirlenemediğinde yapılmamıştır.
• Taşımanın kimin yararına olduğu önemlidir: K-2025/163411 sayılı karara göre taşımada işletenin bir çıkarı varsa hatır taşımasından söz edilemez.
• Müterafik kusur ayrı incelenir: Emniyet kemeri gibi iddialar, hatır taşımasından bağımsız olarak delile göre değerlendirilmiştir.
• Belgeler: Kaza tespit tutanağı, ifade tutanakları ve nüfus kayıtları, taşımanın nasıl yapıldığı ve taraflar arasındaki yakınlık konusunda kararlarda dayanılan belgelerdir.
• İtiraz: Hakem kararına itiraz edilebilip edilemeyeceği karardaki tutara bağlıdır (bkz. hakem kararına itiraz yazısı).

Bu kararlar Komisyonun yayımladığı örneklerdir; her dosya kendi delillerine göre karara bağlanır ve bir kararın sonucu başka bir dosyayı bağlamaz. Kimlerin destekten yoksun kalma tazminatı isteyebileceği için destekten yoksun kalma yazısına, kararların bölümlerini okumak için hakem kararı nasıl okunur yazısına, genel bilgi için destekten yoksun kalma tazminatı sayfasına ve ana sayfadaki Sigorta Tahkim Komisyonu bölümüne bakılabilir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez.