Anayasa Mahkemesinin 2020 yılında Genel Şartlara yapılan atfı iptal etmesinin ardından kanun koyucu, değer kaybı, destekten yoksun kalma ve sürekli sakatlık tazminatlarının hesaplama esaslarını bu kez doğrudan kanun metnine yazmayı tercih etti. 29.12.2022 tarihli karar, bu yeni düzenlemenin de Anayasa’ya aykırı bulunduğu karardır ve trafik kazası tazminatları bakımından kamuoyunda geniş yer bulmuştur.

İptal edilen hesaplama kuralı neydi?

09.06.2021 tarihli ve 7327 sayılı Kanun’un 18. maddesiyle KTK m.90’ın birinci fıkrasına eklenen ikinci cümleye göre:

  • Değer kaybı tazminatı, aracın piyasa değeri, kullanılmışlık düzeyi, hasara uğrayan parçaları ve hasar tutarı dikkate alınarak;
  • Destekten yoksun kalma tazminatı, ulusal doğum ve ölüm istatistikleriyle hazırlanan hayat tablosu ve genel şartlarda %2’yi geçmemek üzere belirlenen iskonto oranı esas alınarak;
  • Sürekli sakatlık tazminatı, aynı hayat tablosu, %2’yi geçmeyen iskonto oranı ve sürekli sakatlık oranı esas alınarak, hayat anüiteleri ve genel kabul görmüş aktüerya kurallarına göre

hesaplanacaktı. Aynı maddeye eklenen ikinci fıkra ile uygulamaya ilişkin usul ve esasları belirleme yetkisi Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumuna (SEDDK) verilmişti. Kanun’un 19. maddesiyle KTK m.92’ye eklenen (l) bendi ise hasar sebebiyle trafikten çekme veya hurdaya çıkarılma işlemi görmüş araçların değer kaybı taleplerini zorunlu trafik sigortası kapsamı dışında bırakıyordu.

Kararın sonucu

Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelerince açılan iptal davasında Mahkeme oybirliğiyle;

  • KTK m.90/1’e eklenen ikinci cümlenin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve iptaline,
  • SEDDK’ya yetki veren ikinci fıkranın, uygulanma imkânı kalmadığından 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğince iptaline,
  • KTK m.92/1-(l) bendine yönelik iptal talebinin reddine

karar vermiştir. Kararda iptal hükmünün yürürlüğe girmesi için ayrıca bir süre öngörülmemiştir; iptal, kararın Resmî Gazete’de yayımlandığı 14.02.2023 tarihinde hüküm doğurmuştur.

Gerekçe

Mahkemenin basın duyurusunda özetlendiği üzere, işletenin ve kazadan sorumlu diğer kişilerin tazminat borcu 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’na göre ve yargı kararlarıyla şekillenen gerçek zarar ilkesine göre belirlenmektedir. Sigortacının borcunun ise iptal edilen kurala göre hesaplanması, iki borcun kapsamının farklılaşmasına yol açabilecektir. Türk Borçlar Kanunu’na göre hesaplanan tazminatın daha yüksek çıkması hâlinde zarar görenin zararı, tam da bu zararı güvence altına almak için öngörülen zorunlu sigorta kapsamında karşılanamayacaktır. Mahkeme bunu, zorunlu trafik sigortasının temelindeki “mağdurun gerçek zararının karşılanması” amacıyla bağdaşmaz bulmuş ve kuralı Anayasa’nın 5., 17. ve 35. maddelerine aykırı görmüştür.

Pert araçta değer kaybı alınır mı?

Kararın kamuoyunda en çok sorulan yönlerinden biri, pert kaydıyla trafikten çekilen veya hurdaya ayrılan araçlardır. Mahkeme bu konuda (l) bendini Anayasa’ya aykırı bulmamıştır. Gerekçeye göre değer kaybı tazminatı, kaza sonrasında piyasa değerini sürdüren bir aracın değerinde meydana gelen eksilmeyi karşılar. Trafikten çekilen veya hurdaya çıkarılan araçlarda ise artık değer kaybından değil, aracın bedelinin karşılanmasından söz edilebilir. Mahkemeye göre bu durumda değer kaybının değil, hasar sebebiyle trafikten çekilen veya hurdaya ayrılan aracın bedelinin karşılanması söz konusudur; kuralın gerekçesinde de bu araçlar bakımından ilgili tazminatların ödeneceği, ancak piyasa değerinden söz edilemeyeceği için değer kaybı taleplerinin kapsam dışında bırakıldığı belirtilmiştir.

Kazazedeler için pratik notlar

  • 14.02.2023’ten itibaren değer kaybı ve sürekli sakatlık tazminatları bakımından kanunda ayrı bir hesap formülü bulunmamaktadır; KTK m.90’a göre kanunda düzenlenmeyen hususlarda Türk Borçlar Kanunu’nun haksız fiil hükümleri uygulanır.
  • %2 iskonto üst sınırı kanuni dayanağını yitirmiştir. Hesaplamada esas alınacak yöntem, Yargıtay içtihadı ve aktüerya bilirkişi incelemesiyle belirlenmektedir.
  • Kanuna dayanılarak hazırlanmış Genel Şartlar ekleri de sonradan Danıştayca iptal edilmiş ve 2026 yılında yürürlükten kaldırılmıştır. Bu gelişme Danıştay kararı ve 2026 Genel Şartlar değişikliğine ilişkin ayrı bir yazıda ele alınmıştır.
  • Başvuru ve süre kuralları değişmemiştir: Sigortacıya yazılı başvuru (KTK m.97) ve KTK m.109’daki zamanaşımı süreleri dikkate alınmalıdır.

Sık sorulan sorular

Pert araçta değer kaybı alınır mı?

Hasar sebebiyle trafikten çekilen veya hurdaya çıkarılan araçların değer kaybı talepleri, KTK m.92/1-(l) uyarınca zorunlu trafik sigortası kapsamı dışındadır. Anayasa Mahkemesi bu bendi Anayasa’ya aykırı bulmamış; bu araçlarda değer kaybından değil, aracın bedelinin karşılanmasından söz edilebileceğini belirtmiştir.

Değer kaybı ve sürekli sakatlıkta %2 iskonto sınırı hâlâ geçerli mi?

Hayır. İskonto oranını %2 ile sınırlayan KTK m.90/1’deki hüküm iptal edilmiş ve iptal 14.02.2023 tarihinde hüküm doğurmuştur. Hesaplamada esas alınacak yöntem Yargıtay içtihadı ve aktüerya bilirkişi incelemesiyle belirlenmektedir.

Destekten yoksun kalma tazminatı da bu karardan etkilendi mi?

Evet. İptal edilen cümle, destekten yoksun kalma tazminatının hayat tablosu ve %2’yi geçmeyen iskonto oranı esas alınarak hesaplanmasını da öngörüyordu. Bu hesap kuralı da iptal edilmiştir; kanunda düzenlenmeyen hususlarda Türk Borçlar Kanunu’nun haksız fiil hükümleri uygulanır.

Kaynak

Kaynaklara 24.10.2026 tarihinde erişilmiştir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez.