Araç Mahrumiyet (İkame Araç) Bedelini Sigorta Öder mi? Hakem Kararları

Trafik kazasından sonra aracı serviste kalan kişi, onarım süresince başka bir araç kiralamak veya aracından yoksun kalmak zorunda kalabilir. Bu kayıp uygulamada “araç mahrumiyet bedeli” ya da “ikame araç bedeli” olarak adlandırılır. Sık sorulan soru, bu bedelin sigortadan alınıp alınamayacağıdır. Cevap, hangi sigortaya başvurulduğuna göre değişir. Bu yazıda kanundaki kuralı ve Sigorta Tahkim Komisyonu’nun resmî Hakem Karar Dergisi’nde yayımlanan dört kararı sade bir dille anlatıyoruz.

Araç mahrumiyet bedeli nedir?

Araç mahrumiyeti, kazadan sonra aracın onarım süresince kullanılamamasından doğan kayıptır. Hakem kararlarında bu kayıp genellikle bilirkişi incelemesiyle, onarım süresi ile muadil bir aracın günlük kira bedelinin çarpılması yöntemiyle hesaplanmıştır. Örneğin K-2026/415172 sayılı kararda bilirkişi, onarım süresini 10 gün olarak belirlemiş ve muadil aracın kaza tarihindeki ortalama günlük kira bedelini esas almıştır.

Zorunlu trafik sigortası mahrumiyet bedelini öder mi?

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 92. maddesi, zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamı dışında kalan hususları sayar. 9/6/2021 tarihli ve 7327 sayılı Kanun’la eklenen (k) bendine göre “gelir kaybı, kâr kaybı, iş durması ve kira mahrumiyeti gibi dolaylı zararlar” bu sigortanın kapsamı dışındadır. Zorunlu trafik sigortası Genel Şartları’nın A.6/k maddesi de bu tür “yansıma veya dolaylı zararlar” nedeniyle yöneltilecek talepleri teminat dışında sayar. Anayasa Mahkemesi’nin 29.12.2022 tarihli ve E.2021/82, K.2022/167 sayılı kararında 92. maddeye eklenen bentlerden yalnızca (l) bendi incelenmiştir; (k) bendi o davanın konusu değildir.

Kanun yalnızca zorunlu trafik sigortasının kapsamını sınırlar. Mahrumiyet zararının başka bir sigortadan istenip istenemeyeceği aşağıdaki kararlarda tartışılmıştır.

Karar 1: Karşı aracın İMM sigortası ve ispat (K-2025/574132)

Olay: Kazaya sebep olan araç, kasko poliçesi içinde İhtiyari Mali Sorumluluk (İMM) teminatıyla sigortalıydı. İMM, zorunlu trafik sigortası limitlerini aşan veya onun kapsamına girmeyen sorumluluğu karşılamak için yaptırılan isteğe bağlı bir sigortadır. Zarar gören araç sahibi, değer kaybının trafik sigortası limitini aşan kısmını ve 20 günlük onarım süresi için araç mahrumiyet bedelini İMM sigortacısından istedi.

Gerekçe ve sonuç: Hakem, Türk Borçlar Kanunu’nun 49. maddesi ve İMM Genel Şartları uyarınca İMM sigortacısının araç mahrumiyetinden sorumlu olduğunu değerlendirdi. Ancak mahrumiyetin belirlenebilmesi için başvuranın kendi kasko sigortacısından ikame araç hizmeti alıp almadığının ortaya konması gerektiğini, aksi hâlin sebepsiz zenginleşmeye yol açacağını belirtti. Ara karara rağmen bu konuda delil sunulmadığı, kira faturalarının tarihlerinin kaza ve onarım süresiyle örtüşmediği ve faturaların ödendiğine dair delil bulunmadığı için mahrumiyet talebi reddedildi; değer kaybı talebi ise kısmen kabul edildi. Karar itiraz yolu açık olarak verilmiştir.

Karar 2: Kaskoda ikame araç fiilen verildiyse (K-2026/342369)

Olay: Araç sahibi, kendi kasko sigortacısından hasar farkı ve ikame araç bedeli istedi. Sigortacı, poliçe teminatı kapsamında 7 gün süreyle ikame araç sağladığını savundu.

Gerekçe ve sonuç: Hakem, poliçedeki ikame araç klozunun iki ayrı kaza için 7’şer gün olarak düzenlendiğini ve sigortacının 7 gün araç kiralama hizmetini fiilen sunduğunu tespit etti. Bilirkişi raporunda ayrıca bir mahrumiyet tutarı hesaplanmış olsa da ikame araç hakkı aynen yerine getirildiği için talep reddedildi. Karar itiraz yolu açık olarak verilmiştir.

Karar 3: Kaskoda mahrumiyet klozu varsa (K-2026/415172)

Olay: Kasko sigortalı araç sahibi, kazadan sonra sigortacısına yazılı başvuru yaptığını ve cevap alamadığını belirterek araç mahrumiyet ve ikame bedeli için Komisyona başvurdu. Hakem, sigortacıya başvurunun yapıldığını kabul etti.

Gerekçe ve sonuç: Hakem, bilirkişi raporunu Kasko Genel Şartları’na ve dosya kapsamına uygun buldu. Poliçede mahrumiyete ilişkin kloza yer verildiğini ve sigortacının kasko sigortası kapsamında bu zarardan sorumlu olduğunu belirterek talebi kabul etti. Karar, miktar itibarıyla kesin olarak verilmiştir.

Karar 4: İMM poliçesindeki özel limit (2025/İHK-102165)

Bu itiraz kararı doğrudan mahrumiyet talebiyle ilgili değildir; değer kaybına ilişkindir. Ancak sonucu, İMM’den talepte poliçe şartlarının önemini gösterir. Kasko poliçesindeki İMM teminatının özel şartında, zorunlu trafik sigortasıyla karşılanamayan değer kaybı ile “gelir kaybı, kar kaybı, iş durması, kira mahrumiyeti gibi” dolaylı zararların toplamda olay başına 5.000 TL limitle teminat altına alındığı yazıyordu. İtiraz Hakem Heyeti bu özel şart gereği sigortacının 5.000 TL ile sınırlı sorumlu olduğuna karar verdi ve hakem kararını bu tutarla sınırlı olarak yeniden kurdu. Karar kesindir.

Kazazedeler için ne anlama geliyor?

• Trafik sigortası: Kira mahrumiyeti gibi dolaylı zararlar kanun gereği zorunlu trafik sigortasının kapsamı dışındadır.
• Karşı aracın İMM teminatı: İMM sigortacısının mahrumiyetten sorumlu tutulabildiği bir hakem kararı vardır. Ancak İMM isteğe bağlı bir sigortadır; poliçedeki limit ve özel şartlar belirleyicidir. Komisyona başvuru için şirketin tahkim sistemine üye olması ve olayın üyelikten sonra gerçekleşmesi gerekir (bkz. kasko ve tahkim yazısı).
• Kendi kaskonuz: Poliçede ikame araç veya mahrumiyet klozu olup olmadığına bakılmalıdır. İkame aracı fiilen aldığınız günler için ayrıca bedel istenmesi, K-2026/342369 sayılı kararda kabul görmemiştir.
• İspat: Onarım süresini gösteren eksper raporu, kira sözleşmesi ve faturası, ödemenin yapıldığını gösteren belge ve kasko sigortacınızdan ikame araç alıp almadığınıza ilişkin yazı, kararlarda öne çıkan delillerdir.
• Önce şirkete başvuru: Komisyona gitmeden önce sigortacıya yazılı başvuru yapılmalıdır (ön başvuru yazısı).

Bu kararlar Komisyonun yayımladığı örneklerdir. Her dosya kendi poliçe şartlarına ve delillerine göre karara bağlanır; bir kararın sonucu başka bir dosyayı bağlamaz. Hakem kararının bölümlerini okumak için hakem kararı nasıl okunur yazısına, araç hasarı ve parça kuralları için onarım ve parça yazısına, değer kaybı için değer kaybı başvurusu yazısına ve ana sayfadaki Sigorta Tahkim Komisyonu bölümüne bakılabilir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez.